Rezerwat faunistyczny „Ostrów Trzebielski” znajduje się na wyspie na Jeziorze Trzebielsk. Obejmuje on obszar większej z dwóch wysp na jeziorze Trzebielsk oraz okalający ją pas szuwarów i wód. Został utworzony w 1987 roku w celu ochrony miejsc lęgowych wielu gatunków ptaków wodnych. Rezerwat jest położony na obszarze Natura 2000 Ostoja Borzyszkowska.

Rezerwat Ostrów Trzebielski został utworzony w celu ochrony ptaków lęgowych

Wyspa jest użytkowana przez rolników, którzy wypasają na niej bydło. Obecnie na wyspie znajduje się jedna z największych na Pomorzu kolonia mewy śmieszki (Larus ridibundus) – licząca ok. 2000 par, a także największa na Pomorzu kolonia lęgowa rybitwy zwyczajnej (Sterna hirundo) – którą zamieszkuje ok. 120 par. Mewom i rybitwom towarzyszą inne gatunki ptaków: krzyżówka, głowienka, czernica i rzadki płaskonos, a także: brodziec krwawodzioby (jedyne stanowisko lęgowe na pojezierzu), sieweczka rzeczna oraz rzadka na Pomorzu mewa pospolita.

Brzeg jeziora porośnięty jest trzciną pospolitą

Mewy śmieszki zasiedlają tereny łanowo porośnięte trawą, a także piaszczyste plaże bez jakiejkolwiek roślinności. Wyspa będąca rezerwatem jest idealną ostoją dla tych gatunków, jednak zagrożeniem dla ich występowania jest porastanie wyspy roślinnością wyższą. Na wyspie „Ostrów Trzebielski” od pokoleń miejscowy rolnik wypasał bydło. W ten sposób wyspa nie zarastała większymi drzewami i krzewami, a mewy miały dogodne warunki do rozwoju. Kilka lat temu gminne władze zmieniły plan zagospodarowania dla wyspy, zmieniając teren pastwiska w las. Opłata za dzierżawę wyspy miałaby wzrosnąć ze 120 zł do 700 tys. zł.

Dzięki sprawnej i szybkiej interwencji mediów oraz ornitologów udało się utrzymać dotychczasowe użytkowanie wyspy, czyli wypas krów. Zarastanie gniazd rybitw i mew w trakcie sezonu wegetacyjnego przez rośliny wyższe spowodowałoby ich porzucanie. Ciekawostką jest, że krowy, aby dotrzeć na wyspę muszą przepłynąć przez jezioro.

Jeziora na terenie Ostoi Borzyszkowskiej słyną z piaszczystego brzegu

Łąki użytkowane przez krowy lub inne zwierzęta hodowlane, takie jak owce czy konie przez wieki zapewniały ptakom miejsca siedliskowe o zróżnicowanej mikrorzeźbie terenu. Były to bezpieczne ostoje dla mew i innych gatunków ptaków przez cały okres lęgowy.

Na półwyspach nad jeziorem Gwiazda również wypasano krowy, konie i owce

W niektórych miejscach w Polsce, aby utrzymać populację zagrożonych gatunków celowo wprowadza się użytkowanie łąk poprzez wypas zwierząt. Nad Narwią Polskie Towarzystwo Ochrony Ptaków przekazało rolnikom krowy rasy polska-czerwona w celu ochrony bekasa dubelta. W okolicach Puszczy Białowieskiej i Knyszyńskiej rolnicy z Podlasia otrzymali krowy oraz koniki polskie, aby chronić orliki krzykliwe. Na Wiśle w okolicach Warszawy  utworzono nawet sztuczne wyspy, stałe i pływające, na których ptaki mogą stosunkowo bezpiecznie przystępować do lęgów. Na jednej z wysp owce rasy wrzosówka i merynos polski już w grudniu rozpoczęły „naturalne koszenie”, czyli przygotowywania przed przylotem rybitw, mew i sieweczek na ich miejsca lęgowe, którymi są rozległe piaszczyste tereny z niewielką ilością zarośli.

Wyspa nad jeziorem Gwiazda.

Dawniej na wyspach na jeziorach kaszubskich wypasano owce, było to praktykowane do początków lat 90-tych. Nawet nazwy wysp były związane z wypasaniem owiec. Przykładowo na Jeziorze Borzyszkowskim są dwie wyspy: Mały Ostrów zwany Owczą Wyspą i Duży Ostrów zwany Ptasią Wyspą. Nazwa Owcza Wyspa była związana z wypasaniem na niej owiec, które były przewożone na wyspę łódką. Na ptasiej wyspie znajdowały się dawniej miejsca lęgowe mewy śmieszki.

Jezioro Borzyszkowskie

Również wyspa na okolicznym jeziorze Gwiazda była wypasana przez owce. Zaprzestanie wypasania zwierząt na wszystkich tych wyspach spowodowało porośnięcie terenu przez krzewy i drzewa, np. głóg, bez czarny i jeżynę. Takie warunki utrudniały zakładanie lęgowisk, dlatego ich liczebność gniazdujących tu ptaków zmalała. Warto nadmienić, że zarówno jezioro Borzyszkowskie, jak i Gwiazda jest częścią obszaru Natura 2000 Ostoja Borzyszkowska.

Wypasanie owiec na wyspach stworzyłoby dogodne warunki dla miejsc lęgowych ptaków

Może w ślad ornitologów z innych województw przywróćmy dawne rolnicze użytkowanie pozostałych wysp Kaszubskich przez owce bądź krowy, przywróćmy miejsca lęgowe ptaków na wyspach. Sprawmy, aby wspomnienia z dzieciństwa o owczych wyspach i koloniach mew odżyły na nowo.

Lato 1991 r, widok na wyspę nad jeziorem Gwiazda, wówczas jeszcze polana, na której wypasano owce. Zdjęcie z prywatnego albumu autorki felietonu – Agnieszki Fiszka Borzyszkowskiej.

 

Agnieszka Fiszka Borzyszkowska